Doba pracownicza: liczenie, nadgodziny i kara

Doba pracownicza to 24 kolejne godziny od rozpoczęcia pracy według rozkładu (art. 128 § 3 Kodeksu pracy), a nie doba kalendarzowa. Do tego rachunek dla fizjoterapeutki w przychodni z normą 7 godzin 35 minut, nadgodziny, czas wolny i aktualna grzywna.

Fabian Uth
Ostatnia aktualizacja · 10 min czytania

Opracowano z pomocą AI

Doba pracownicza: liczenie, nadgodziny i kara

Doba pracownicza to 24 kolejne godziny od rozpoczęcia pracy zgodnie z rozkładem czasu pracy, liczone tylko „do celów rozliczania czasu pracy" (art. 128 § 3 pkt 1 Kodeksu pracy, Dz.U. 2026 poz. 1245). Jeśli więc rozkład przewiduje start w poniedziałek o 11:25, poniedziałkowa doba tej osoby trwa do wtorku do 11:25, a praca we wtorek przed 11:25 wpada jeszcze do doby poniedziałkowej.

Doba pracownicza w pięciu punktach

  • Doba to 24 kolejne godziny od startu według rozkładu (art. 128 § 3 pkt 1 KP).
  • Praca w jednej dobie ponad normę, a przy przedłużonym wymiarze ponad ten wymiar, to nadgodziny (art. 151 KP), poza ponowną pracą w tej samej dobie w rozkładzie ruchomym (art. 1401 § 4).
  • Przy 11 godzinach odpoczynku zostaje najwyżej 13 godzin pracy w dobie (art. 132 KP, z wyjątkami).
  • Fizjoterapeutka w przychodni będącej podmiotem leczniczym ma normę 7 godzin 35 minut na dobę (art. 93 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej).
  • Grzywna: 2000 do 60 000 zł (art. 281 § 1 pkt 5 KP).

Doba pracownicza, doba kalendarzowa i odpoczynek dobowy

Doba pracownicza, doba kalendarzowa i odpoczynek dobowy mierzą trzy różne rzeczy i w grafiku trzeba je sprawdzać osobno.

CechaDoba pracowniczaDoba kalendarzowaOdpoczynek dobowy
PoczątekGodzina startu według rozkładuPółnocMieści się w każdej dobie
Czego dotyczyRozliczenia czasu pracy i nadgodzinDat w kalendarzuPrzerwy między pracą
Liczba godzin2424Co najmniej 11 w każdej dobie
Start pn. 11:25Pn. 11:25 do wt. 11:25Pn. 0:00 do 24:00Pn. 19:00 do wt. 8:00, czyli 13 h

Doba kalendarzowa to coś innego niż doba z art. 128 KP: art. 128 § 3 pkt 2 liczy w dniach kalendarzowych tylko tydzień („7 kolejnych dni kalendarzowych"), a dobę z pkt 1 od godziny rozpoczęcia pracy, więc doba pracownicza nie biegnie od północy do północy. Odpoczynek dobowy to z kolei co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku, które art. 132 § 1 KP przyznaje pracownikowi w każdej dobie. Ten sam wymóg 11 godzin w każdej dobie stawia pracownikom podmiotu leczniczego art. 97 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej (Dz.U. 2026 poz. 156).

Z art. 132 § 1 KP wynika odpowiedź na częste pytanie, czy można pracować 13 godzin na dobę: 24 godziny minus 11 godzin odpoczynku daje najwyżej 13 godzin pracy, nadgodziny wliczając. Ta granica nie obowiązuje pracowników zarządzających w imieniu pracodawcy i przy akcji ratowniczej (art. 132 § 2 KP) ani w przypadkach z art. 136 § 2 i art. 137. Przy normie 8 godzin na dobę z Kodeksu pracy zostaje więc w dobie najwyżej 5 nadgodzin, z tymi samymi wyjątkami. Zachowany odpoczynek nie oznacza jednak braku nadgodzin; pokazuje to przykład niżej.

Doba pracownicza w Kodeksie pracy i w podmiocie leczniczym

Doba pracownicza zaczyna się od godziny z rozkładu czasu pracy, czyli z grafiku, który pracodawca sporządza na co najmniej 1 miesiąc i przekazuje pracownikowi co najmniej tydzień przed rozpoczęciem pracy w tym okresie (art. 129 § 3 KP). Obowiązku sporządzania takiego rozkładu nie ma w przypadkach z art. 129 § 4, między innymi przy rozkładzie ruchomym stosowanym na wniosek pracownika. Liczy się start zaplanowany, a nie godzina, o której ktoś faktycznie przyszedł: art. 128 § 3 pkt 1 KP wiąże początek doby z godziną, „w której pracownik rozpoczyna pracę zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy". Jeśli przełożony wezwie pracownika godzinę wcześniej na nadgodziny, jego kolejna doba się nie przesuwa; inaczej jest dopiero wtedy, gdy zmieniono sam rozkład.

W dobie mieści się norma: w Kodeksie pracy czas pracy nie może przekraczać 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie pięciodniowym tygodniu pracy, w okresie rozliczeniowym do 4 miesięcy (art. 129 § 1 KP). Ustawa o działalności leczniczej nie ma własnej definicji doby, tylko normy i odpoczynki (art. 93, 94, 97), a art. 5 KP każe stosować Kodeks w zakresie nieuregulowanym przepisami szczególnymi, więc w podmiocie leczniczym dobę liczy się tak samo. Inna jest tam norma: art. 93 ust. 1 tej ustawy ogranicza czas pracy pracowników podmiotu leczniczego do 7 godzin 35 minut na dobę i przeciętnie 37 godzin 55 minut na tydzień. Pracowników technicznych, obsługi i gospodarczych obejmuje 8 godzin i 40 godzin (art. 93 ust. 2). W systemie równoważnym art. 135 § 1 KP dopuszcza przedłużenie dobowego wymiaru do 12 godzin w okresie rozliczeniowym do 1 miesiąca; jak wtedy liczyć nadgodziny, opisujemy w tekście o równoważnym czasie pracy.

Jak liczyć dobę pracowniczą: fizjoterapeutka w przychodni

Doba pracownicza przynosi nadgodziny między innymi wtedy, gdy ktoś następnego dnia zaczyna wcześniej, niż przewiduje grafik, zanim skończy się doba z poprzedniego dnia, choćby przy zastępstwie za chorą koleżankę. W prezentacjach i przy wdrożeniach często widzimy, że zastępstwa szuka się wtedy przez kolejne telefony, a grafik nadal leży na kartce albo w Wordzie.

Przykład: Przychodnia jest podmiotem leczniczym, fizjoterapeutka pracuje z normą 7 godzin 35 minut na dobę. Rozkład na poniedziałek i wtorek: 11:25–19:00. We wtorek rano inna fizjoterapeutka zgłasza chorobę, a kierowniczka przychodni zleca godziny nadliczbowe od 8:00. Fizjoterapeutka pracuje we wtorek od 8:00 do 11:25 i potem swoją zmianę 11:25–19:00.

Rachunek dla tego przykładu wygląda tak:

KrokGodzinyWynik
Doba poniedziałkowaPn. 11:25 do wt. 11:2524 godziny
Praca w dobie poniedziałkowej7 h 35 min (pn.) + 3 h 25 min (wt.)11 godzin
Ponad normę 7 h 35 min11 h minus 7 h 35 min3 h 25 min nadgodzin
OdpoczynekPn. 19:00 do wt. 8:0013 godzin, co najmniej 11 jest
Doba wtorkowaWt. 11:25 do śr. 11:257 h 35 min pracy, bez nadwyżki

Poniedziałkowa doba tej fizjoterapeutki biegnie od 11:25 w poniedziałek do 11:25 we wtorek i obejmuje 7 godzin 35 minut z poniedziałku oraz 3 godziny 25 minut z wtorku, razem 11 godzin, z czego 3 godziny 25 minut wykraczają ponad normę z art. 93 ust. 1 ustawy o działalności leczniczej i są godzinami nadliczbowymi w rozumieniu art. 151 § 1 KP. Odpoczynek od 19:00 do 8:00 wynosi 13 godzin, więc art. 97 ust. 1 tej ustawy jest zachowany, a nadgodziny i tak powstały. Doba wtorkowa zaczyna się o 11:25, bo tak stanowi rozkład (art. 128 § 3 pkt 1 KP), a nie o 8:00, kiedy fizjoterapeutka faktycznie przyszła; godzin od 8:00 do 11:25 nie liczysz więc drugi raz. Za 3 godziny 25 minut przysługuje dodatek 50 % wynagrodzenia (art. 1511 § 1 pkt 2 KP), bo wtorek jest zwykłym dniem pracy, a 8:00 leży poza porą nocną, która obejmuje 8 godzin między 21:00 a 7:00 (art. 1517 § 1 KP). Zamiast dodatku pracodawca może na wniosek fizjoterapeutki udzielić 3 godzin 25 minut czasu wolnego, a bez wniosku 5 godzin 7 minut 30 sekund, najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego (art. 1512 § 1 i 2 KP).

Te godziny widać dopiero w zapisie tego, co przepracowano, bo pracodawca prowadzi ewidencję czasu pracy do celów prawidłowego ustalenia wynagrodzenia (art. 149 § 1 KP). Tę samą pułapkę przy rotacji z popołudniowej zmiany na poranną, gdzie w jednej dobie zbiera się 13 godzin, liczymy w tekście o pracy w systemie zmianowym.

Doba pracownicza w grafiku medishift

Doba pracownicza nie jest liczona automatycznie przez program medishift. W grafiku online medishift dla każdej lokalizacji włączasz reguły minimalnego odpoczynku między zmianami, na przykład 11 godzin, i maksymalnej liczby godzin pracy na dzień; ich naruszenie daje ostrzeżenie przy zmianie, nie blokadę. W przykładzie z fizjoterapeutką odpoczynek wynosi 13 godzin, więc ostrzeżenie o odpoczynku się nie pojawi, a 3 godziny 25 minut nadgodzin sprawdzasz samodzielnie. Rzeczywiste godziny zbiera rejestracja czasu pracy, z odbiciem w aplikacji albo na terminalu i z korektą dnia, a saldo konta nadgodzin to różnica między godzinami przepracowanymi a normą ustawioną dla każdego dnia tygodnia.

Grafik tygodniowy w medishift z otwartym panelem sprawdzenia, który pokazuje ostrzeżenia dla poszczególnych zmian Sprawdzenie grafiku zbiera ostrzeżenia tygodnia według dni. Zobacz cennik medishift.

Nadgodziny w dobie pracowniczej: dodatek, czas wolny i grzywna

Nadgodziny w dobie pracowniczej to godziny przepracowane w jednej dobie ponad normę, a gdy system i rozkład czasu pracy przedłużają dobowy wymiar, dopiero ponad ten przedłużony wymiar; art. 151 § 1 KP dopuszcza je tylko w razie konieczności prowadzenia akcji ratowniczej albo szczególnych potrzeb pracodawcy. Z tego drugiego powodu liczba nadgodzin nie może przekroczyć 150 w roku kalendarzowym (art. 151 § 3 KP), chyba że inny limit ustalono według art. 151 § 4.

Za każdą godzinę nadliczbową przysługuje, oprócz normalnego wynagrodzenia, dodatek 100 % za nadgodziny w nocy, w niedziele i święta niebędące dla pracownika dniami pracy oraz w dniu wolnym udzielonym za pracę w niedzielę lub święto, a 50 % w każdym innym dniu (art. 1511 § 1 KP). Pracodawca może zamiast dodatku udzielić czasu wolnego: na pisemny lub elektroniczny wniosek pracownika w tym samym wymiarze, bez wniosku w wymiarze o połowę wyższym, najpóźniej do końca okresu rozliczeniowego i bez obniżenia wynagrodzenia za pełny miesięczny wymiar (art. 1512 § 1 i 2 KP). Przy czasie wolnym dodatek za nadgodziny już nie przysługuje (art. 1512 § 3 KP).

Kto jako pracodawca narusza przepisy o czasie pracy, podlega od 8 lipca 2026 r. karze grzywny od 2000 do 60 000 zł (art. 281 § 1 pkt 5 KP w brzmieniu ustawy z 11 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 473). Część poradników nadal podaje dawne widełki do 30 000 zł. Czy w konkretnym przypadku doszło do wykroczenia, rozstrzyga inspektor pracy albo sąd.

Doba pracownicza w ruchomym i przerywanym czasie pracy

W ruchomym rozkładzie czasu pracy doba pracownicza może objąć dwa rozpoczęcia pracy bez nadgodzin. Art. 1401 § 1 KP pozwala, by rozkład przewidywał różne godziny rozpoczynania pracy w dniach pracy, a § 2 przedział czasu, w którym pracownik decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy. W takich rozkładach ponowne wykonywanie pracy w tej samej dobie nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych (art. 1401 § 4 KP). Według § 3 tego artykułu praca w tych rozkładach nie może jednak naruszać prawa pracownika do odpoczynku, o którym mowa w art. 132 i 133. Ruchomy rozkład ustala się w układzie zbiorowym pracy, w porozumieniu z zakładowymi organizacjami związkowymi albo, gdy ich nie ma, z przedstawicielami pracowników, a można go też stosować na pisemny lub elektroniczny wniosek pracownika (art. 150 § 3 i 5 KP).

Gdyby przychodnia z przykładu miała ruchomy rozkład z art. 1401 § 1 i zaplanowała fizjoterapeutce we wtorek pracę w godzinach 8:00–15:35, godziny od 8:00 do 11:25 leżałyby wprawdzie w poniedziałkowej dobie, ale nie byłyby nadgodzinami, a 11 godzin odpoczynku nadal musiałoby się zmieścić. Przerywany czas pracy to inny mechanizm: art. 139 § 1 KP dopuszcza, jeżeli uzasadnia to rodzaj lub organizacja pracy, rozkład z najwyżej jedną przerwą w ciągu doby, trwającą do 5 godzin, której nie wlicza się do czasu pracy, ale za którą przysługuje połowa wynagrodzenia za przestój. Tego systemu nie łączy się z systemami z art. 135 do 138, 143 i 144 KP. Krótkie przerwy w ciągu dnia pracy, w tym kiedy należy się 30 minut, omawiamy w tekście o przerwach w pracy.

Akcja ratownicza nie zwalnia z nadgodzin, wbrew temu, co podają niektóre zestawienia: art. 151 § 1 pkt 1 KP czyni ją właśnie przypadkiem, w którym nadgodziny są dopuszczalne i płatne. Przy akcji ratowniczej w celu ochrony życia lub zdrowia ludzkiego, mienia lub środowiska albo usunięcia awarii nie obowiązuje natomiast 11 godzin odpoczynku z art. 132 § 1, a pracownikowi przysługuje w okresie rozliczeniowym równoważny okres odpoczynku (art. 132 § 2 pkt 2 i § 3 KP).

Źródła

Stan na 15.11.2026

  1. Kodeks pracy, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 1245 (obwieszczenie Marszałka Sejmu z 1 września 2026 r.), art. 281 § 1 w brzmieniu ustawy z 11 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 473), obowiązującym od 8 lipca 2026 r., isap.sejm.gov.pl, dostęp 15.11.2026.
  2. Ustawa o działalności leczniczej, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 156 (obwieszczenie z 5 lutego 2026 r.), isap.sejm.gov.pl, dostęp 15.11.2026.

Powiązane artykuły